| Miejsca związane z Oskarem Schindlerem w Krakowie leżą w Podgórzu, na Zabłociu i w Płaszowie, a nie na Kazimierzu, gdzie kręcono film. Getto utworzone w marcu 1941 roku zlikwidowano w marcu 1943, a z jego muru przetrwały dwa fragmenty. Dawna fabryka emalii mieści dziś wystawę o okupacji całego miasta. Teren obozu KL Plaszow jest otwarty jako miejsce pamięci z wystawą plenerową. |
Szlak śladami Oskara Schindlera w Krakowie obejmuje trzy dzielnice: Podgórze z dawnym gettem, Zabłocie z fabryką przy ulicy Lipowej i Płaszów z terenem dawnego obozu. Kazimierz pojawia się na nim tylko za sprawą filmu Stevena Spielberga, bo tam kręcono sceny getta, choć prawdziwe getto leżało po drugiej stronie Wisły. Pomylenie tych dwóch dzielnic to częsty błąd osób, które przyjeżdżają do Krakowa po obejrzeniu „Listy Schindlera”. Opisujemy tu miejsca, które zachowały się do dziś, i to, co warto wiedzieć przed wizytą w każdym z nich.
W skrócie
- Getto krakowskie – w Podgórzu, utworzone zarządzeniem z 3 marca 1941 roku, zlikwidowane 13-14 marca 1943 roku.
- Fabryka Emalia Oskara Schindlera – oddział Muzeum Krakowa z wystawą o okupacji całego miasta, otwartą 10 czerwca 2010 roku.
- Uratowani przez Schindlera – około 1200 osób.
- Teren KL Plaszow – dostępny bezpłatnie przez całą dobę, z wystawą plenerową.
Spis treści
- Gdzie naprawdę było getto krakowskie?
- Co upamiętnia plac Bohaterów Getta?
- Co pokazuje dziś Fabryka Emalia Oskara Schindlera?
- Kto spisał listę i ile osób ocalił Schindler?
- Co można zobaczyć na terenie dawnego KL Plaszow?
- Które miejsca na Kazimierzu zna się z filmu?
- Ile czasu zaplanować na trasę śladami Schindlera?
Gdzie naprawdę było getto krakowskie?
Getto krakowskie utworzono w Podgórzu, na prawym brzegu Wisły. Zarządzenie wydał 3 marca 1941 roku gubernator dystryktu krakowskiego Otto Wächter, a w drugiej połowie marca getto zamknięto. Na obszarze około 20 hektarów, w 320 domach, stłoczono od 15 do 20 tysięcy osób.
Od kwietnia 1941 roku getto otaczał mur, którego zwieńczenia przypominały kształtem macewy, czyli żydowskie nagrobki. Do dziś zachowały się dwa fragmenty. Pierwszy stoi przy ulicy Lwowskiej i ma tablicę po polsku i hebrajsku, drugi przy ulicy Limanowskiego, na terenie szkoły.
Na trasie przechodzimy też ulicami Józefińską i Limanowskiego, które leżały w obrębie getta lub tuż przy jego murze. Bez tej wiedzy łatwo uznać je za zwykłe ulice Podgórza.
Co upamiętnia plac Bohaterów Getta?
Plac Bohaterów Getta, w czasie wojny plac Zgody, był punktem zbornym podczas deportacji z getta. W czerwcu 1942 roku wywieziono stąd do obozu zagłady w Bełżcu do 7 tysięcy osób, a 28 października 1942 roku około 6 tysięcy. Dziś cały plac jest miejscem pamięci o mieszkańcach getta.
Od 2005 roku na placu stoi 70 pustych krzeseł, upamiętnienie zaprojektowane przez Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka. Autorów zainspirowała książka Tadeusza Pankiewicza, właściciela apteki przy placu. Pankiewicz był jedynym nieżydowskim aptekarzem, który pozostał w getcie, i pomagał jego mieszkańcom.
W 1983 roku Pankiewicz otrzymał tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, a w tym samym roku w aptece otwarto muzeum. Od 2003 roku Apteka pod Orłem należy do Muzeum Krakowa, a wystawa opowiada o jej działalności w czasie okupacji. W poniedziałki i wtorki jest zamknięta, co warto uwzględnić przy planowaniu.
Co pokazuje dziś Fabryka Emalia Oskara Schindlera?
Fabryka pokazuje wystawę stałą „Kraków – czas okupacji 1939–1945”, która opowiada o losach polskich i żydowskich mieszkańców całego miasta, a historia Schindlera jest tylko jedną z jej części. Zachował się gabinet Schindlera, natomiast oryginalnych maszyn z czasów wojny już nie ma.
Schindler przejął dawną żydowską fabrykę Rekord w listopadzie 1939 roku, a formalnie w styczniu 1940 roku, i nazwał ją Deutsche Emailwarenfabrik. W budynkach dawnej fabryki działa dziś także MOCAK, czyli Muzeum Sztuki Współczesnej.
Dominika Gas ma uprawnienia do oprowadzania po Fabryce Emalia Oskara Schindlera. Podczas Euro 2012 oprowadzała po niej reprezentację Anglii w piłce nożnej. Bilety do muzeum są płatne dodatkowo, a szczegóły ich zakupu opisujemy przy planowaniu trasy.
Historię fabryki i losy mieszkańców okupowanego Krakowa można poznać szerzej podczas wycieczki „Szlakiem Listy Schindlera”. To propozycja dla osób, które chcą lepiej zrozumieć wydarzenia II wojny światowej i ich wpływ na życie miasta.
Kto spisał listę i ile osób ocalił Schindler?
Schindler ocalił około 1200 osób, ale samej listy nie spisał osobiście. Zestawiano ją w październiku 1944 roku przy udziale Marcela Goldberga i Mieczysława Pempera. Znaleźli się na niej pracownicy fabryki Schindlera i część robotników z zakładu Juliusa Madritscha. Jesienią 1944 roku Schindler przeniósł zakład do Brünnlitz, dzisiejszego Brněnca w Czechach.
Urodził się 28 kwietnia 1908 roku w Zwittau, dziś Svitavy, a zmarł 9 października 1974 roku w Hildesheim. Pochowano go na cmentarzu katolickim na górze Syjon w Jerozolimie. W 1993 roku on i jego żona Emilie otrzymali tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Co można zobaczyć na terenie dawnego KL Plaszow?
Teren dawnego obozu, który w czasie wojny zajmował około 80 hektarów, jest dziś otwarty bezpłatnie przez całą dobę, z wystawą plenerową „KL Plaszow. Miejsce po, miejsce bez”. Powstał w 1942 roku jako obóz pracy na terenie dwóch cmentarzy żydowskich, a później stał się obozem koncentracyjnym. Według Muzeum KL Plaszow przeszło przez niego około 30-35 tysięcy więźniów, a zginęło około 5-6 tysięcy.
Komendantem w latach 1943-1944 był Amon Göth, stracony w Krakowie w 1946 roku. Najbardziej rozpoznawalnym miejscem jest Pomnik Ofiar Faszyzmu z 1964 roku, zaprojektowany przez Witolda Cęckiewicza, z pięcioma postaciami przeciętymi na wysokości piersi. Zwiedzanie terenu zajmuje około godziny, a tablice są po polsku, angielsku i hebrajsku.
Muzeum KL Plaszow to osobna instytucja, nie oddział Muzeum Krakowa. Budynek memoriału nie był jeszcze otwarty w październiku 2026 roku, a wystawę stałą zapowiedziano na 2027 rok. Teren jest cmentarzem i miejscem pamięci, a przy wejściach wiszą tablice z regulaminem.
Które miejsca na Kazimierzu zna się z filmu?
Najbardziej znane jest przejście między ulicami Józefa i Meiselsa, w którym według przewodników po miejscach filmowych nakręcono sceny likwidacji getta. Ulica Szeroka grała w filmie plac Zgody, a w pobliżu ustawiono filmową bramę getta. Film nakręcono w 1993 roku. Te miejsca pokazują więc Kazimierz z ekranu, a nie teren, na którym istniało getto.
Replikę obozu w Płaszowie zbudowano w kamieniołomie Liban, niedaleko prawdziwego obozu. Kamienie przypominające tam macewy to rekwizyty filmowe. Teren kamieniołomu jest dziś ogrodzony i niebezpieczny, dlatego nie należy na niego wchodzić.
Ile czasu zaplanować na trasę śladami Schindlera?
Na samo Podgórze z fabryką wystarczą około 2 godziny, z Kazimierzem potrzeba około 4 godzin, a z terenem KL Plaszow do 6 godzin. Tak ułożyliśmy trzy warianty naszej trasy „Szlakiem Listy Schindlera / Śladami Holocaustu”:
| Wariant | Co obejmuje |
| do 2 godzin | plac Bohaterów Getta, ulice Józefińska i Limanowskiego, fragment muru getta, Fabryka Emalia |
| do 4 godzin | to samo oraz Kazimierz z miejscami z filmu „Lista Schindlera” |
| do 6 godzin | to samo oraz teren dawnego obozu KL Plaszow |
Bilety do Fabryki Emalia warto kupić wcześniej, a wejść trzeba w ciągu 15 minut od godziny wydrukowanej na bilecie. Sprzedaż przez internet rusza 90 dni przed wizytą, a kasa sprzedaje bilety tylko na ten sam dzień. W pierwszy wtorek miesiąca muzeum jest zamknięte.
W poniedziałki wejście na wystawę stałą jest bezpłatne, ale liczba wejściówek jest ograniczona i nie można ich zarezerwować. Dla grupy z ustalonym terminem bezpieczniej jest więc kupić bilety na inny dzień.
Podsumowanie
- Getto – w Podgórzu, z dwoma zachowanymi fragmentami muru, a nie na Kazimierzu.
- Fabryka Emalia – wystawa o okupacji całego Krakowa, z biletami na konkretną godzinę.
- KL Plaszow – otwarty teren pamięci z wystawą plenerową.
- Kazimierz – miejsca z filmu, nie z historii getta.
